Ceza Hukuku

Hakimin Davaya Bakamayacağı Haller

Hâkimin tarafsızlığı, yargılama faaliyeti sırasında hâkimin taraflara karşı eşit mesafede olması, objektif davranması ve şahsi değerlendirmelerden uzak durarak uyuşmazlığı çözümlemesi anlamına gelir. Hâkimin tarafsızlığını tehlikeye düşürecek haller Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenmiştir.

Hakimin Görev Yapmaktan Yasaklandığı Haller

Hâkimin görev yapmaktan yasaklandığı haller CMK’da tahdidi olarak sayılmıştır. Kıyas yapılması mümkün değildir. CMK m. 22 hükmüne göre:

Hâkim;

  • Suçtan kendisi zarar görmüşse,
  • Sonradan kalksa bile şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında evlilik, vesayet veya kayyımlık ilişkisi bulunmuşsa,
  • Şüpheli, sanık veya mağdurun kan veya kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyundan biri ise,
  • Şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında evlât edinme bağlantısı varsa,
  • Şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında üçüncü derece dahil kan hısımlığı varsa,
  • Evlilik sona ermiş olsa bile, şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında ikinci derece dahil kayın hısımlığı varsa,
  • Aynı davada Cumhuriyet savcılığı, adlî kolluk görevi, şüpheli veya sanık müdafiliği veya mağdur vekilliği yapmışsa,
  • Aynı davada tanık veya bilirkişi sıfatıyla dinlenmişse, hâkimlik görevini yapamaz.

Bunun yanında hâkimin yargılamaya katılamayacağı haller de düzenlenmiştir. 23.madde ile üç görev yasağı daha öngörülmüştür. Buna göre:

  • Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz.
  • Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.
  • Yargılamanın yenilenmesi halinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim, aynı işte görev alamaz.

Kanun koyucu söz konusu hallerde hâkimin tarafsızlığını tehlikede görmüş ve önlem alma amacıyla hareket etmiştir. Bu hükümler hâkim tarafsızlığının güvencesi niteliğindedir.

Bunlara ek olarak Hakimler ve Savcılar Kanunu’nun 46. Maddesinde “Karı-koca, ikinci derece dahil kan ve sıhri hısımlar bir mahkemenin aynı dairesinde görev yapamazlar.” denilmektedir.

Hakimin Reddi

Ret sebepleri kanunda sayılmamıştır. Hâkimin davaya bakamayacağı haller ya da sadece tarafsızlığını tehlikeye düşüren herhangi bir şey redde sebep olabilir. Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya bunların müdafii, katılan veya vekili ret isteminde bulunabilir.

Hâkimin reddi, ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusu başlayıncaya, duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemelerinde inceleme raporu ve Yargıtay’da görevlendirilen üye veya tetkik hâkimi tarafından yazılmış olan rapor üyelere açıklanıncaya kadar istenebilir. Diğer hallerde inceleme başlayıncaya kadar istenebilir.

Sonradan öğrenilen ya da sonradan ortaya çıkan sebepler olması durumunda da inceleme ya da duruşma bitinceye kadar öğrenmeden itibaren 7 gün içinde ret istenebilir.

Hâkimin reddi, mensup olduğu mahkemeye verilecek dilekçeyle veya zabıt katibine tutanak düzenlettirilmesi yoluyla yapılır. Ret isteminde bulunan süresi içerisinde ret sebeplerini tek seferde ileri sürmelidir. Hakim ileri sürülen ret sebepleri hakkındaki görüşlerini yazılı olarak bildirmelidir. Ret istemine hakimin mensup olduğu mahkeme karar verir, reddedilen hakim müzakereye katılamaz.

Mahkeme teşekkül edemezse bu hususta karar verilmesi;

a) Reddi istenen hâkim asliye ceza mahkemesine mensup ise bu mahkemenin yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesine,

b) Reddi istenen hâkim ağır ceza mahkemesine mensup ise o yerde ağır ceza mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için (1) numaralı daireye; o yerde ağır ceza mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise, en yakın ağır ceza mahkemesine aittir.

Ret istemi sulh ceza hâkimine karşı ise, yargı çevresi içinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi ve tek hâkime karşı ise, yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesi karar verir.

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin başkan ve üyelerinin reddi istemi, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli olduğu dairece incelenerek karara bağlanır.

<p”>Ret isteminin kabulü halinde davaya bakması için başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir. Ret isteminin kabulüne ilişkin kararlar kesindir. İstemin reddedilmesi kararına karşı itiraz yoluna gidilir.</p”>

Reddi istenen hâkim ret kararı verilinceye kadar sadece gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapabilir. Ret duruşmada gerçekleşirse hâkim duruşmaya devam etmelidir. Tarafları dinleyemez ya da delillerin tartışılmasına geçilemez. Ret istemi kabul edilirse duruşma tekrarlanır. Gecikmesinde sakınca olduğu için yapılmış işlemler tekrarlanmaz

Ret İsteminin Geri Çevrilmesi

Mahkeme, kovuşturma evresinde ileri sürülen hâkimin reddi istemini aşağıdaki durumlarda geri çevirir:

  •  Ret istemi süresinde yapılmamışsa.
  • Ret sebebi ve delili gösterilmemişse.
  • Ret isteminin duruşmayı uzatmak amacı ile yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa.

Bu hâllerde ret istemi, toplu mahkemelerde reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla, tek hâkimli mahkemelerde de reddedilen hâkimin kendisi tarafından geri çevrilir. Bu konudaki kararlara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.

Hakimin Çekinmesi

Hâkim, yasaklılığını gerektiren bir halin veya tarafsızlığını tehlikeye düşürecek sebeplerin varlığını gördüğünde davaya bakmaktan çekinebilir. Hâkimin yasaklılığını gerektiren bir sebebin varlığı halinde merci, bir başka hâkimi ya da mahkemeyi görevlendirir. Hâkim tarafsızlığını tehlikeye düşürecek haller ileri sürdüyse merci, çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Bu karara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.

Stj. Av. Sena TÜRK & Av. Ahmet EKİN

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu